Nagrody im. Karola Miarki 2005

Maria Lipok-Bierwiaczonek z zacięciem godnym podziwu promuje i wpływa na rozwój kulturalny Śląska. Autorka niezliczonej liczby artykułów i prac naukowych, odznaczona Srebrnym Krzyżem Zasługi (1989), Złotym Krzyżem Zasługi (2004), uhonorowana Nagrodą Prezydenta Miasta Tychy w dziedzinie kultury (2005).

Maria Lipok-Bierwiaczonek urodziła się w Mikołowie (1950), od ósmego roku życia mieszka w Tychach. Jest absolwentką I Liceum Ogólnokształcącego im. L. Kruczkowskiego w Tychach, magistrem etnografii Wydziału Filozoficzno-Historycznego Uniwersytetu Jagiellońskiego. W latach 1973-1983 pracowała w Śląskim Instytucie Naukowym, w Zakładzie Badań Socjologicznych, w 1984 r. uzyskała stopień doktora nauk humanistycznych w Uniwersytecie Śląskim w Katowicach.

W 1985 roku podjęła pracę w restytuowanym Muzeum Śląskim w Katowicach na stanowisku starszego kustosza, kierownika Działu Etnografii, od 1987 r. sprawując jednocześnie funkcję kuratora ds. historii i kultury regionu. Od podstaw tworzyła Dział Etnografii w Muzeum, gromadziła kolekcje, organizowała zaplecze magazynowe, inicjując i prowadząc także zespołowe badania naukowe na terenie ziemi pszczyńskiej i Śląska Cieszyńskiego. W Muzeum Śląskim zrealizowała wiele wystaw, m.in.: "Żywotność kultury ludowej na Górnym Śląsku" (1988), "Antoni Toborowicz - rzeźba i drzeworyt" (1989), "Górale śląscy" (1993), "Ukryte pod suknią. Dwa wieki bieliźnianej mody" (1995), "Na ziemi pszczyńskiej" (1996), "Mieczysław Gładysz. Badacz kultury ludowej Śląska" (2000), "Z kufra babci Klementyny" (2002), "Narodziny chleba. Żniwa naszych ojców" (2002), "Dzieciństwo" (2003). Jej trud każdorazowo był odpowiednio doceniany. Wraz z Krystyną Pieronek otrzymała I nagrodę w wojewódzkiej edycji konkursu "Najciekawsze Wydarzenie Muzealne Roku" za wystawę "Ukryte pod suknią" oraz III nagrodę w edycji ogólnopolskiej. I nagrodę w edycji wojewódzkiej otrzymała również wystawa "Na ziemi pszczyńskiej", którą wyróżniono ze względu na ciekawie wyeksponowany i rozległy kontekst społeczno-historyczny kultury ludowej ziemi pszczyńskiej. Zwycięskie laury otrzymało również "Dzieciństwo", wystawa zorganizowana wspólnie z Marią Michalczyk i Krystyną Pieronkiewicz-Pieczko. Tym razem była to II nagroda w ogólnopolskim konkursie "Sibilla 2003" na najlepszą wystawę etnograficzną roku. Warto dodać, że I nagrody nie przyznano. Organizowane trzykrotnie przez Marię Lipok-Bierwiaczonek w Muzeum Śląskim ogólnopolskie konferencje naukowe w latach 1988, 1989, 1991 przyniosły istotny plon - refleksję nad sytuacją polskiego muzealnictwa etnograficznego, wskazały braki i pozwoliły całemu środowisku wyciągnąć odpowiednie wnioski na przyszłość. Pod jej redakcją ukazały się materiały ze wspomnianych konferencji, zostały opublikowane w dwóch tomach "Śląskich Prac Etnograficznych".

Z tą samą energią i konsekwencją zabiegała o utworzenie Muzeum Miejskiego w Tychach, powołane wreszcie do życia w listopadzie 2004 roku. Powierzono jej obowiązki dyrektora i organizatora; jej autorską pierwszą wystawę "Sto lat życia miasta. Tychy i tyszanie w XX w." udostępniono tuż po otwarciu muzeum 25 kwietnia 2005 r. Służąc fachową wiedzą, opracowała pięć ekspertyz istotnych przy realizacji interdyscyplinarnego programu "Waloryzacji przestrzeni Górnego Śląska", prowadzonego najpierw przez Wojewódzkie Biuro Projektów w Katowicach, a następnie przez Fundację Przestrzeni Górnego Śląska. Przygotowane przez nią materiały dotyczyły wartości kulturowych i społecznych Górnego Śląska. Kierowała zespołem etnologów reprezentujących różne ośrodki akademickie, przeprowadzającym badania nad tradycjami kultury ludowej w Wilamowicach, a następnie redagowała część etnologiczną wielkiej monografii badanej gminy (2001). Była również członkiem Rady Edukacji Regionalnej, powołanej przy katowickim kuratorze oświaty po uchwaleniu "Kontraktu regionalnego", pracującej nad wprowadzeniem do szkół zagadnień związanych z dziedzictwem kulturowym regionu. Przez szereg lat współpracowała z wieloma szkołami w Tychach, Bieruniu, Katowicach, Gliwicach, służąc im wiedzą i pomocą przy organizowaniu szkolnych muzeów, wystaw folklorystycznych doradzając, w jaki sposób połączyć edukację regionalną z programami nauczania. Wielokrotnie była jurorem, m.in. w konkursach na rzeźbę ludową w kamieniu (Żywiec 1985 i 1986), różnych przeglądach folklorystycznych (w Bieruniu i Lędzinach), w siedmiu edycjach Tyskich Spotkań Teatralnych, podczas których występowały teatry ludowe, w konkursie literackim "Moja mała ojczyzna" (10 edycji), organizowanym w Tychach dla młodzieży szkolnej, w finałach Przeglądu Piosenki Dziecięcej "Śląskie Śpiewanie" (w 8 edycjach). Cztery lata z rzędu (2001, 2002, 2003, 2004) była członkiem jury Festiwalu Folkloru Górali Polskich w Żywcu, odbywającego się w ramach Tygodnia Kultury Beskidzkiej. Jej kompetencje, wiedza oraz doświadczenie sprawiły, że została powołana do Rady Programowej Zespołu Pieśni i Tańca "Śląsk", była członkiem Komisji Oświaty, Kultury i Sportu przy Radzie Miejskiej w Tychach w kadencji 1994-1998, a od 1994 do 2004 kronikarzem Tychów (kronika jest dostępna w witrynie internetowej Urzędu Miasta). Od 1996 roku prowadzi wykłady z etnograficznych problemów regionu na Podyplomowym Studium Wiedzy o Regionie przy Instytucie Socjologii Uniwersytetu Śląskiego, od 1998 wykłada antropologię społeczną w Wyższej Szkole Zarządzania i Nauk Społecznych w Tychach.

Maria Lipok-Bierwiaczonek to również autorka około 200 artykułów popularnonaukowych publikowanych w prasie regionalnej, m.in.: "Echu" (cykle "Miniatury etnograficzne", "Rodowody", "Z kart kronik szkolnych" i wiele innych), "Tyskim Magazynie Kulturalnym" (30 artykułów w cyklu "Dziedzictwo kultury") oraz "Gazecie Wyborczej. Gazecie w Katowicach", od ośmiu lat współpracuje ze "Śląskiem", miesięcznikiem społeczno-kulturalnym. Jej artykuły naukowe znalazły się w "Zeszytach Naukowych Uniwersytetu Jagiellońskiego", "Górnośląskich Studiach Socjologicznych", "Etnografii Polskiej", "Ziemi Śląskiej", "Śląskich Pracach Etnograficznych", "Kwartalniku Filmowym", "Studiach Etnologicznych i Antropologicznych", kwartalniku "Architektura i Krajobraz" oraz pracach zbiorowych takich jak: "Śląska kultura ludowa", "Współczesne oblicze kultury ludowej na Śląsku", "Tychy. Problemy miasta i perspektywy ich rozwiązania", "Kutzowisko. O twórczości filmowej, teatralnej i telewizyjnej Kazimierza Kutza", "Cnoty i instytucje obywatelskie w społeczności lokalnej", "Antropologia wobec fotografii i filmu". Pracowała również w zespole autorskim "Tychy 1939-1993. Monografia miasta". Spod jej pióra wyszły rozdziały poświęcone tradycjom kulturowym społeczności lokalnej dawnych Tychów, szkolnictwu, kulturze, sportowi. W "Słowniku biograficznym ziemi pszczyńskiej" (1995) znalazły się napisane przez nią biogramy jedenastu tyszan. Jest autorką wstępu do albumu zdjęć Michała Cały "Śląsk" (1996), wstępu do albumu "Górniczy świat w starej fotografii" (Katowice 1997), autorką rozdziału "Dziedzictwo kultury ludowej" w albumie "Górny Śląsk. Skarby kultury" (Katowice 2000), wstępu do nowego wydania prac Longina Malickiego, poświeconych góralom śląskim. Jej samodzielne pozycje książkowe to m.in.: "O kulturze ludowej Bierunia i życiu codziennym mieszkańców" (1991), "Tychy. Obrazy z przeszłości" (1995, współautorstwo z Ryszardem Kaczmarkiem), "Tychy. Kapliczki i krzyże przydrożne" (1997). Jest współautorką i redaktorem naukowym tomów "Pół wieku tyskiego liceum", "80 lat historii Muzeum Śląskiego w Katowicach. 20 lat restytucji" oraz autorką, współautorką, redaktorem naukowym katalogów do wystaw realizowanych w Muzeum Śląskim w Katowicach i Muzeum Miejskim w Tychach. Obecnie pracuje nad książką zatytułowaną "Świat najbliższy".

Dr Maria Lipok-Bierwiaczonek to wybitny etnograf, antropolog, socjolog, badacz kultury ludowej, wyśmienity kustosz i autorytet w kwestiach szeroko rozumianego muzealnictwa.


Prof. dr hab. Marian Głowacki to osobowość nieprzeciętna - fizyk o humanistycznych zainteresowaniach, członek Rady Muzeum Częstochowskiego, ceniony regionalista obszaru częstochowskiego, wyśmienity pedagog i metodyk nauczania, organizator niekonwencjonalnych plenerowych wykładów z fizyki dla młodzieży, nauczyciel akademicki zarówno polskich jak i zagranicznych uczelni wyższych.

Prof. dr hab. Marian Głowacki ur. 2 sierpnia 1942 w Częstochowie, tam również ukończył Studium Nauczycielskie, a w 1970 roku uzyskał stopień magistra fizyki na Uniwersytecie Śląskim w Katowicach. Do 1973 roku pracował jako nauczyciel fizyki w szkole średniej, potem przeniósł się do Instytutu Fizyki Wyższej Szkoły Pedagogicznej w Częstochowie. Uzyskany w 1981 roku tytuł doktora nauk fizycznych na Wydziale Matematyki, Fizyki i Chemii Uniwersytetu Wrocławskiego był pierwszym krokiem w kierunku imponującej kariery naukowej. Po uzyskaniu doktoratu objął stanowisko kierownika Zakładu Dydaktyki Fizyki i Astronomii w Instytucie Fizyki WSP oraz zajął się dydaktyką fizyki. Kolejnym etapem była habilitacja zrobiona w Akademii Nauk Pedagogicznych w Moskwie (1990 r.) oraz tytuł profesora nadzwyczajnego przyznany przez Wyższą Szkołę Pedagogiczną w Częstochowie. Prof. dr hab. Marian Głowacki obecnie pracuje w Instytucie Fizyki Akademii im. J. Długosza w Częstochowie, Instytucie Fizyki Akademii Świętokrzyskiej w Kielcach oraz w Wyższej Szkole Hotelarstwa i Turystyki w Częstochowie, w której pełni obowiązki kierownika Zakładu Aktywnych Form oraz Obsługi Ruchu Turystycznego, przygotowując studentów do pracy w branży turystycznej. Uczestniczy w międzynarodowych seminariach GIREP. Na jego niezwykle bogaty dorobek naukowy składają się 83 publikacje i 12 książek. Jest promotorem kilku przewodów doktorskich, m.in. "Badanie przekazu informacji w nauczaniu fizyki". Warto podkreślić, że jego zainteresowania wykraczają poza fizykę, dotyczą także wykorzystania teorii informacji w różnych dziedzinach życia. Godny uznania jest fakt, że jego praca ze studentami nie ogranicza się jedynie do wykładania szeroko rozumianej fizyki. Marian Głowacki to także świetny pedagog, potrafiący przekazać młodym, przyszłym nauczycielom fizyki wiedzę merytoryczną oraz tajniki trudnej sztuki dzielenia się nią. Za obfity plon w tej dziedzinie został uhonorowany Złotym i Brązowym Krzyżem Zasługi oraz Medalem Komisji Edukacji Narodowej.

Prof. dr hab. Marian Głowacki to także wykwalifikowany przewodnik wielokrotnie nagradzany za pracę społeczną i duży wkład w rozwój turystyki w regionie częstochowskim. Do PTTK wstąpił w 1968 r., kolejno zdobywał małą brązową Odznakę GOT, małą srebrną i złotą, a w 1983 dużą brązową Odznakę GOT. W 1982 roku uzyskał uprawnienia Przewodnika Terenowego, dwa lata później Przewodnika GOT. W 1995 roku miał już uprawnienia Instruktora Przewodnictwa. Od 1987 roku jest członkiem Koła Przewodników Terenowych i Beskidzkich im. Jana Długosza w Częstochowie, a następnie Oddziału Przewodnickiego. Za całokształt działalności na rzecz turystyki regionu częstochowskiego został nagrodzony m.in.: srebrną i złotą Odznaką "Zasłużony w PTTK", srebrną Odznaką "Zasłużony Działacz Kultury Fizycznej", Odznaką Honorową "Zasłużonemu w Rozwoju Województwa Częstochowskiego" oraz "Odznaką za prace z młodzieżą PTTK". Jako członek Częstochowskiego Towarzystwa Naukowego (od 1974 r., od 1993 również Prezes), którego zadaniem jest badanie regionu częstochowskiego, jego historii, walorów przyrodniczych i krajobrazowych, rozwoju społecznego, gospodarczego, wiele wniósł do wiedzy o tym regionie. W czasie przeszło 10-letniej kadencji Towarzystwo wydało 14 tomów "Ziemi Częstochowskiej", zorganizowało kilkadziesiąt odczytów popularyzujących region.

Przyglądając się całokształtowi dokonań prof. dr. hab. Mariana Głowackiego, zarówno tych na polu dydaktyczno-akademickim jak i turystyczno-regionalnym, dochodzi się do wniosku, że, aby zmienić czy raczej ukształtować wyobrażenie o regionie, uczyć trudnej dziedziny nauki, wystarczy "tylko" lub "aż" wiedza, doświadczenie, pasja i umiejętne podejście do młodego człowieka...


Nowoczesność, śmiały projekt przestrzenny, tajemniczy industrialny pejzaż Śląska przełamany trójwymiarową grą kolorów i nakładających się na siebie płaszczyzn. Tak najprościej można scharakteryzować twórczość nietuzinkowego artysty - Andrzeja Koniakowskiego, fotografika, Krakusa z urodzenia, Ślązaka z wyboru i przekonania.

Andrzej Koniakowski urodził się 19 maja 1944 roku w Krakowie. Od 1945 roku mieszka w Katowicach. Studiował na Politechnice Śląskiej w Gliwicach, pracował w polskim przemyśle węglowym (Przedsiębiorstwo Montażu Urządzeń Elektrycznych, kierownik Zakładowego Ośrodka Informacji Technicznej i Ekonomicznej). Już jako 15-letni chłopiec był członkiem Klubu Fotograficzno-Filmowego "Żak" przy Pałacu Młodzieży w Katowicach (1959-1962), z czasem członek i sekretarz katowickiego Towarzystwa Fotograficznego (1969-1989), członek i skarbnik Prezydium Federacji Amatorskich Stowarzyszeń w Polsce (1974-1977), członek Rady Artystycznej F.A.S.F w Polsce (1976-1979), Komisji Rewizyjnej Zarządu Głównego Związku Polskich Artystów Fotografików (1985-1988), Zarządu Okręgu Śląskiego ZPAF (1981-1988), prezes (1988-1992) i wiceprezes (1999-2002) Okręgu Śląskiego ZPAF, od 2001 roku współzałożyciel i opiekun artystyczny Śląskiego Towarzystwa Fotograficznego, kontynuatora tradycji Śląskiego Towarzystwa Fotograficznego z 1934 roku, od 2005 roku przewodniczący Komisji Rewizyjnej Okręgu Śląskiego ZPAF.

To biografia, która daje wyraźne świadectwo zainteresowania kulturą, architekturą i specyfiką Śląska. Długa lista stowarzyszeń i organizacji zrzeszających najlepszych fotografików nie dziwi, kiedy wziąć pod uwagę dorobek artystyczny Andrzeja Koniakowskiego. Jego debiut artystyczny przypada na rok 1971. Na wystawie pt. "Przyroda i krajobraz regionu krakowskiego", zorganizowanej przez Krakowskie Towarzystwo Fotograficzne, otrzymał Dyplom honorowego wyróżnienia, który otwarł mu drzwi do świata artystów fotografików. Dwa lata później, a więc w roku 1973, w katowickim Klubie WAHADŁO odbyła się jego pierwsza indywidualna wystawa "Fotografia artystyczna". Od tego momentu brał regularnie udział w międzynarodowych Salonach Fotografii Artystycznej i krajowych wystawach Fotografii Artystycznej. Było ich około 80 uhonorowanych zdobyciem kilku medali, wyróżnień i dyplomów. Najważniejsze z nich to Grand Prix w dziale portretu na 49. Salonie Fotograficznym Saragossa (1973), dwa razy z rzędu zdobyte medale - srebrny i brązowy - na Międzynarodowym Salonie Fotografii w Katowicach FIAP (1972 i 1976, Certyfikat za udział w Wystawie ONZ "HABITAT" w Vancouver, dyplom Federacji Amatorskich Stowarzyszeń Fotograficznych w Polsce (1973), Wyróżnienia na Małych Formach WTF w Warszawie, Dyplom Zimy Katowickiej Dziennika Zachodniego za prezentacje "Czarno-zielona ojczyzna". Dyplomy, wyróżnienia, medale i zorganizowane wystawy można by długo wymieniać, jednak nie oddają one ducha fotografii Andrzeja Koniakowskiego. Łukasz Kałębasiak, po obejrzeniu jego prezentacji pt. "Śląskie stalowe pejzaże 2002 - 2004", celnie ujął specyfikę jego warsztatu - "wykute w obiektywie".

Andrzej Koniakowski od ponad 30 lat uprawia fotografię zorientowaną na Śląsk, jego naznaczoną przemysłem, kurzem i węglem architekturę. Niejednokrotnie wraca do swoich starych zdjęć, poddając je wciąż nowej obróbce, przekształca i zestawia, dając inną, nowszą, coraz bardziej zaskakującą wizję Śląska widzianego przez obiektyw jego aparatu. Juliusz Garztecki, członek Związku Polskich Artystów Fotografików, już w 1975 roku dostrzegł wielki talent Koniakowskiego, młodego i dobrze zapowiadającego się fotografika zafascynowanego Śląskiem: "Śląsk oglądany od dzieciństwa, wchłaniany wszystkimi zmysłami, nieustannie przeżywany na nowo (...). Jego fotografia to (...) już nie dokument krajoznawczy w sensie klasycznym, nie da się tych zdjęć podzielić według miejsc i czasów wykonania, posegregować w teczkach i za 50 lat wyciągnąć i pokazać jak wyglądał Chorzów, Siemianowice czy Chebzie (...) jednocześnie jest to Śląsk prawdziwszy od "prawdziwego", oglądanego. Śląsk syntetyczny sprowadzony do jednego bogatego przeżycia." Jak twierdzą znawcy - Koniakowski "idzie na przełaj, ukazuje gotową syntezę" Śląska, którego większość z nas nigdy w taki sposób nie widziała.

Urząd Marszałkowski Województwa Śląskiego
ul. Ligonia 46, 40-037 Katowice